Gümrük Hukuku Kapsamında Gözetim Tebliği

Gümrük Kıymeti Nedir?


İthalata konu herhangi bir eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesi hususu, Gümrük Hukuku mevzuatının ana mevzuatı olan 4458 Sayılı Gümrük Kanununun 23. ve 31. maddeleri ile bu kanun doğrultusunda çıkarılmış olan Gümrük Yönetmeliğinin 43. ve 57. maddeleri arasında düzenlenilmiş bir husustur.


Gümrük Kanununun 23. Maddesi Gümrük Kıymeti ifadesini şu şekilde tanımlamaktadır:


Eşyanın Gümrük Kıymeti, Gümrük Tarifesinin ve eşya ticaretine ilişkin belirli konularda getirilen tarife dışı düzenlemelerin uygulanması amacıyla, bu bölümde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymettir.”


Yukarıda madde aralıkları belirtilen düzenlemelere göre Gümrük Hukuku açısından kural olarak, ithal eşyanın gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Yani, eşyanın gümrük kıymeti gözetim tebliğlerinde düzenlenen birim kıymetler değildir. Genel kuralı açıkça belirten Gümrük Kanununun 24. maddesi uyarınca, eşyanın kıymetinin belirlenemediği durumlarda, 25. Maddede yer alan uygulamalara sırasıyla başvurulması gerekmektedir.


Gözetim Tebliği Nedir?


Gözetim tebliği, Ticaret Bakanlığı tarafından muhtelif zamanlarda, farklı “Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonlarına” (GTİP) tabi eşyalar açısından “İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ” konulu tebliğlere denir.


Gözetim tebliğleri sonucu ortaya çıkan gözetim uygulaması ile belli eşyaların ithal seyri izlenerek, tebliğe konu eşyaların ithalatı sonucunda yerli üreticinin zarar görmemesi amaçlanmaktadır. Bunun sonucunda vergi yükümlüsünün, gözetim tebliğine konu eşyaların ithalini gerçekleştirebilmesi için “T.C. Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü” tarafından düzenlenecek olan “Gözetim Belgesini” ilgili gümrük idaresine ibraz etmesi gerekmektedir.


Gözetim belgesi ibrazı yükümlülüğü, bir eşyanın satış kıymeti üzerinden hesaplanan gerçek birim kıymetinin, gözetim tebliğinde düzenlenen ilgili birim kıymetten düşük olması ihtimalinde söz konusu gündeme gelmektedir. Eşyanın birim kıymetinin, ilgili gözetim tebliğinde düzenlenen ilgili birim kıymetten yüksek olması ihtimalinde ise böyle bir gözetim tebliği ibrazı gibi yükümlülük söz konusu olmamaktadır.


Gözetim Belgesinin Temin Edilememesi ve Yurt dışı Gider


Uygulamada vergi yükümlülerinin gözetim belgesi temini açısından birtakım sıkıntılar yaşadıkları görülmektedir. Gözetim tebliğlerinden herhangi birine tabi bir eşyanın ithalinin gerçekleştirilmesi esnasında, gözetim belgesinin temin edilmediği ya da birtakım sebeplerden ötürü temin edilemediği durumlarda; belirli yöntemlerle (Yurtdışı Gider bölümüne gider atılması gibi) vergi matrahının artırıldığı ve vergilendirmenin artırılmış değer üzerinden yapıldığı görülmektedir.


Düzenlenen herhangi bir gözetim tebliğinde yer alan birim kıymetin altında bir birim kıymet beyan edilerek ilgilisine sunulan beyannamelerde, beyanname üzerinde yer alan “Yurtdışı Gider” bölümüne; eşyanın faturasındaki birim kıymet ile gözetim tebliğinde düzenlenen birim kıymet arasındaki farka tekabül eden meblağın toplamının yazılması suretiyle, eşyanın vergilerinin gözetim tebliğindeki miktara denk düşecek şekilde ayarlanıp; ithalatların ancak bu şartla gerçekleştirildiği görülmektedir. Gözetim belgesi temin edemeyen vergi yükümlüsünün, yurt dışı gider bölümüne yazılan meblağ sebebiyle ihtirazi kayıtla beyanname sunmak istemesi durumunda ise ithalatların gerçekleşmediği ve bunun sonucunda vergi yükümlülerinin mağduriyetler yaşadığı görülmektedir.


Gözetim uygulamasıyla, belli mallar açısından ithal seyrin iç piyasadaki üreticiye zarar vermemesi amacıyla kontrol edilmesi ve bu amaç doğrultusunda gözetim belgesi talep edilmesi açısından hukuka aykırılık söz konusu değildir. Ancak, gözetim belgesinin ibraz edilmediği durumlarda, ibraz edilmemesinden kaynaklı yurt dışı gider uygulaması gibi uygulamalarla ek bir tahakkuk gerçekleştirilmesi hukuka aykırıdır.


Gözetim Uygulaması Sonucu Atılan Yurtdışı Giderin Hukuka Uygunluğu


Gümrük Hukuku mevzuatında, normlar hiyerarşisinde en üstte olan düzenlemeler ışığında; 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konan bir uluslararası anlaşma olması sebebiyle kanun hükmünde olan GATT’ın (General Agreement on Tariffs and Trade) konuyla ilgili hükümleri incelendiğinde; satış bedeli belli olan bir eşyanın vergi matrahının bu şekilde bir işlemle artırılması hususunun, Gümrük Hukuku Açısından Gümrük Kanunu ve diğer ilgili kanunlara aykırılık teşkil ettiği açıkça görülmektedir.


Gözetim tebliğlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar açısından Danıştay ilgili dairesinin vermiş olduğu kararlarda, satış bedeli belli olan bir eşyanın vergilendirmesini gözetim tebliğindeki referans kıymete çekmek amacıyla beyanname üzerinde yer alan “Yurt dışı Gider” bölümüne aradaki farka tekabül eden meblağın yazılması suretiyle; tebliğdeki birim kıymete denk düşürülerek ek bir vergi tahakkuku gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı; bu şekilde yapılan tahakkukların, haksız tahakkuklar olduğu açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla bu noktada, bir vergi iadesinin olup olmayacağının araştırılması gerekmektedir.


Fazladan Ödenen Vergi Ya Da Vergilerin İadesi


Gözetim tebliğleri ile vergi yükümlüsünün ithalini gerçekleştirmek istediği ve ilgili mevzuat açısından satış bedelinin belli olması sonucunda gümrük kıymeti de belli olan eşya açısından; gözetim tebliğlerin yanlış uygulanıp yurt dışı gider gibi uygulamalarla ek bir vergi tahakkuku gerçekleştirilmesi hukuka aykırıdır. Bu sebepten ötürü, Danıştay'ın ilgili kararlarında, usulüne uygun şekilde fazladan ödenen vergi iadesinin talep edildiği davaları kabul ettiği ve fazla alınan vergilerin faiziyle birlikte vergi iadesine hükmettiği görülmektedir.


Özetle, Anayasanın 125. Maddesi uyarınca hükmü uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açık olduğu gibi, haksız bir şekilde gözetim uygulaması sebep gösterilerek ek bir tahakkuk gerçekleştirilmesi ihtimalinde de yargı yolu açıktır. Söz konusu aykırılığın gerçekleşmesinin ardından, ilgili kanun maddeleri gerekçe gösterilerek iade talep edilen olaylar açısından; fazladan ödenen Gümrük Vergileri ve Katma Değer Vergilerinin ya da yurt dışı gider bölümünün matrahına etki ettiği diğer vergilerin, faizleriyle birlikte vergi iadesinin gerçekleştiği görülmektedir.


Saygılarımızla,

SKE LEGAL



0 216 939 2934

Cevizli Mah. Zuhal Cad. Ritim İstanbul A5 - 36 Maltepe / İstanbul.

© 2020 Copyright SKELegal | All Rights Reserved